Słownik terminologii metadanych

 

Przejście do litery: A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V W X Y Z Ź

A

 

AARC2 - zob. Anglo-American Cataloguing Rules, 2nd ed.

Agent - W terminologii Dublin Core termin nadrzędny w stosunku do Twórcy, Współtwórcy i Wydawcy. Osoba lub ciało zbiorowe. ang. Agent

Agent programowy - 1. Program będący częścią systemu operacyjnego, który pracuje w tle i wymienia informacje z innymi składnikami systemu bez pośrednictwa człowieka. Agentem może być dowolny program zaprojektowany do automatycznego działania w imieniu użytkownika i wykonywania określonych operacji w tle. Może to być np. zestaw komend w postaci skryptu lub makroinstrukcji pozwalających na automatyzację wykonywanych czynności (np. automatyczne uruchamianie programu zewnętrznego, wysyłanie poczty do określonych osób itp.). Często używany do porozumiewania się z programem wyszukującym w Internecie w celu odnalezienia informacji spełniającej wymagania specjalne określonego użytkownika.

2. Specjalny program działający w sieci komputerowej służący do jej wspomagania i nadzorowania. ang. Software agent

American Standard Code for Information Interchange (ASCII) - Schemat przypisujący standardowe wartości numeryczne znakom takim jak litery, cyfry, znaki przystankowe i inne. Wykorzystanie wartości numerycznych pozwala na wymianę danych pomiędzy komputerami i programami komputerowymi. Istnieją dwa rodzaje kodów ASCII: 7-bitowy, który opisuje tylko 128 znaków oraz 8-bitowy, zawierający 256 znaków (zwany także rozszerzonym ASCII lub ANSI). Dzięki 8-bitowemu ASCII można w tablicy znaków umieścić dodatkowe znaki graficzne, a także znaki diakrytyczne (bez tego nie można napisać niczego po polsku). ASCII ze względu na ograniczenie 256 znaków jest powoli wypierany przez inny system kodowania znaków o nazwie Unicode.

Anglo-American Cataloguing Rules, 2nd ed. (AACR2) - Dominujący standard opisu bibliograficznego w krajach anglosaskich, zarządzany przez American Library Association, British Library, Library of Congress, Australian Committee on Cataloguing i Canadian Committee on Cataloguing. AACR2 zawiera zestaw zasad standardowego opisu bibliograficznego i haseł wszystkich dokumentów posiadanych przez bibliotekę lub tych, do których biblioteka ma zdalny dostęp.

Aplet - Mały program osadzony w dokumencie WWW, który po pobraniu tego dokumentu jest wykonywany po stronie klienta przez przeglądarkę. Jest przesyłany w sieci Internet wraz ze stroną HTML (jako odrębny plik) i następnie interpretowany poprzez wirtualną maszynę wbudowaną w lokalną przeglądarkę Web, np. Netscape. Aplety umożliwiają znaczne podniesienie jakości prezencji i funkcjonalności stron Web. ang. Applet

ASCII - zob. American Standard Code for Information Interchage

Autor - (Twórca), Element Dublin Core używany dla oznaczenia osób lub organizacji odpowiedzialnych za pierwotne, oryginalne treści intelektualne źródła. ang. Author

Autoryzacja - Zbiór środków służących identyfikacji i weryfikacji uprawnień użytkowników i urządzeń komunikujących się w sieci. ang. Authentication

B

Bramka - System komputerowy który transferuje dane pomiędzy inaczej niekompatybilnymi aplikacjami lub sieciami. Przed przekazaniem danych do sieci (lub aplikacji) dokonuje ona ich konwersji, dzięki czemu są one akceptowane. ang. Gateway

C

Cecha - Cecha jest specyficznym aspektem, charakterystyką, atrybutem lub relacją wykorzystywaną dla opisu źródła. Elementy metadanych Dublin Core są cechami. ang. Property

CrossRef - Nazwa projektu polegającego na współpracy około 80 głównych światowych wydawców publikacji naukowych w zakresie tworzenia powiązań (linków) pomiędzy dokumentami cyfrowymi. CrossRef przekształca metadane, takie jak cytowanie w bibliografii załącznikowej w DOI. Sam DOI jest następnie używany do odszukania elektronicznej wersji cytowanego artykułu. Zob. też http://www.crossref.org/

Czasopismo elektroniczne - czasopismo podobne do tradycyjnego (głównie pod względem periodyczności ukazywania się i zamkniętych pod względem redakcyjnym kolejnych numerów czasopisma), jednak wydawane wyłącznie w formie elektronicznej - na CD-ROM lub w Internecie - głównie na stronach WWW. Od czasopism tradycyjnych, oprócz formy odróżnia się często strukturą hipertekstową i wykorzystywaniem technik multimedialnych. ang. Electronic journal

Czasowy - Ograniczony przez lub dotyczący czasu. ang. Temporal

D

Data - Element Dublin Core używany dla określenia dat związanych z funkcjonowaniem źródła w aktualnej formie. Zazwyczaj data dotyczy utworzenia lub udostępnienia źródła. ang. Date

DC-dot - Program dla tworzenia metadanych Dublin Core, które mogą być wklejone w nagłówki stron Web.

DCMES - zob. Dublin Core

DCMI - zob. Dublin Core Metadata Initiative

DCSV - zob. Dublin Core Structured Value

Definicja Typu Dokumentu (DTD) - Opis składników określonego dokumentu lub klasy dokumentów (gramatyki i słownictwa). W SGML DTD jest metadokumentem zawierającym informację na temat sposobu wykorzystania określonego zestawu etykiet SGML. Opis DTD zawiera:

  • Części lub elementu, które tworzą dokument, np. paragrafy, akapity, nagłówki, listy, rysunki, tablice itp.
  • Logiczną strukturę dokumentu, np. rozdziały z podrozdziałami itp.
  • Dodatkową informację związaną z elementami (nazywaną atrybutem), np. identyfikatory, data, znaki itp.

ang. Document Type Definition

Digital Object Identifier (DOI) - Unikalny identyfikator przyznawany obiektowi cyfrowemu w celu jego jednoznacznej identyfikacji i udostępniania obiektu bez potrzeby posiadania wiedzy o lokalizacji obiektu w Internecie

DLO - zob. Obiekt typu dokumentu

DNS - zob. Domain Name System

Domain Name System - Rozproszona, częściowo replikowalna baza danych służąca udostępnianiu informacji o hierarchicznym odwzorowaniu nazw symbolicznych na adresy IP. Umożliwia odwzorowanie dowolnego, prawidłowego adresu IP na dowolną nazwę, niezależnie od fizycznej lokalizacji, praw własności do łącz itp.

DOI - zob. Digital Object Identifier (DOI)

DTD - zob. Definicja Typu Dokumentu

Dublin Core - Format metadanych zdefiniowany na podstawie międzynarodowego konsensusu, w wyniku którego uzgodniony został minimalny opis zasobów informacyjnych, ogólnie służący wykorzystaniu w WWW. Dublin Core jest 15-elementowym zestawem elementów metadanych powstałym z myślą o ułatwieniu przeszukiwania zasobów elektronicznych. Znaczenie elementów podstawowych może być uszczegóławiane przez tzw. kwalifikatory. Dublin Core tworzony jest od 1995 r. głównie podczas corocznie organizowanych warsztatów, które gromadzą ekspertów bibliotekarzy, informatyków, specjalistów w zakresie sieci komputerowych i bibliotek cyfrowych, a także osób pracujących z tekstami (np. wydawców).

Dublin Core Metadata Initiative (DCMI) - Ciało odpowiedzialne za bieżące zarządzanie Dublin Core. Prace w DCMI realizowane są przez współpracowników z wielu instytucji w wielu krajach. Decyzje podejmowane są na zasadzie konsensusu w grupach roboczych tworzonych dla rozwiązania określonych problemów. Udział w pracach grup roboczych dostępny jest dla wszystkich zainteresowanych.

Dublin Core Prosty - Piętnaście elementów Dublin Core używane bez kwalifikatorów, tzn. bez uszczegółowiania znaczenia elementów ani bez schematów kodowania. ang. Dublin Core Simple

Dublin Core Structured Values (DCSV) - Określa dwa typy podciągów: etykiety i wartości. Etykieta jest nazwą typu wartości, a wartość stanowią dane. Wartość, która posiada elementy składowe, tzn. wartość która posiada własną etykietę i wartość nazywana jest wartością ustrukturyzowaną.

E

EAD - zob. Encoding Archival Description.

EDI - zob. Electronic Data Interchange

EDIFACT - EDI For Administrations, Commerce and Transport. Międzynarodowy standard EDI zawierający syntaktykę komunikatów opracowany pod auspicjami ONZ, służący transakcjom handlowym w przemyśle. Nazywany także UN-EDIFACT.

Electronic Data Interchange (EDI) - Standard służący wymianie ustrukturyzowanych komunikatów o danych umożliwiających zautomatyzowane transakcje pomiędzy systemami aplikacyjnymi. Wykorzystywany w organizacji obiegu biurowej informacji elektronicznej.

Element - Wyodrębniona jednostka danych lub metadanych. Element może zawierać podelementy, które w Dublin Core nazywane są kwalifikatorami. ang. Element

Encja - Obiekt przechowujący pewną zawartość. ang. Entity

Encoding Archival Description (EAD) - Format metadanych oparty na SGML utworzony dla opisu danych archiwalnych.

Etykieta META - Proces stosowania metadanych dla zasobu informacyjnego; element HTML służący do ograniczania metadanych: <META>...</META>. ang. META tag

Extensible Markup Language (XML) - Część (uproszczona specyfikacja) Standard Generalized Markup Language (SGML), szeroko wykorzystywany standard przetwarzania tekstu. XML został zaprojektowany dla wykorzystania możliwości i elastyczności nadrzędnego SGML do zastosowań Web. Zachowuje całkowitą przenoszalność w stosunku do pełnego SGML i HTML. Więcej informacji zob. http://www.w3.org/XML/.

Extranet - Połączenie kilku sieci wewnętrznych firmy (Intranetów), szczególnie związanych z kolejnymi etapami jednego procesu technologicznego.

F

File Transfer Protocol (FTP) - Protokół definiujący sposób transferu plików z jednego komputera do innego; także metoda dostępu używana do przeniesienia plików z odległej lokalizacji do lokalnego komputera. W celu prowadzenia wyszukiwania użytkownik inicjuje sesję FTP przez zalogowanie się na odległym komputerze hoście, przechodzi do odpowiedniego katalogu plików, przeszukuje go i kopiuje potrzebne pliki do swojego komputera.

Format - Element Dublin Core używany dla określenia fizycznej lub cyfrowej reprezentacji danych źródła. Szerzej w kontekście opisu bibliograficznego, sformalizowana struktura, w której umieszczono szczegółowe elementy opisu bibliograficznego. ang. Format

FTP - zob. File Transfer Protocol.

G

GIF - zob. Graphic Interchange Format.

Granulacja - Stopień podzielenia czegoś na mniejsze części. Stopień szczegółowości na jakim obiekt informacyjny lub źródło jest widziane lub opisywane. ang. Granularity

Graphics Interchange Format (GIF) - Dominujący format dokumentów graficznych w Web.

H

Handle system - System rozproszony utworzony przez CNRI, który zapewnia istnienie niepowtarzalnych identyfikatorów w informacji niezbędnej dla lokalizacji i udostępniania źródeł. Zob. http://www.handle.net

Hiperłącze - zob. Link

Hipertekst - Tekst niesekwencyjny. Termin utworzony przez Teda Nelsona dla medium zawierającego linki. Polega na powiązaniu tekstów przy pomocy odnośników, dowiązań, odwołań, które z jednej strony zaburzają linearną strukturę tekstu, a z drugiej powodują dzięki temu powstawanie nowych znaczeń i kontekstów. Obecnie dotyczy nie tylko mediów tekstowych; w efekcie dołączania grafiki, dźwięku, filmu otrzymujemy dokument który określany terminem "hipermedia". ang. Hypertext

Host - Komputer, zwany też node, który bezpośrednio udostępnia usługi dla użytkownika; maszyna w sieci posiadająca własny adres IP i nazwę.

HTML - zob. Hypertext Markup Language

HTTP - zob. Hypertext Transfer Protocol

Hypertext Markup Language (HTML) - Standardowy język formatowania tekstu dokumentów World Wide Web. Pliki tekstowe HTML zawierają treści wyświetlane na ekranie komputera oraz znaki lub etykiety używane do poinformowania komputera o sposobie sformatowania tych treści. Etykiety HTML mogą być także używane do kodowania metadanych i poinformowania komputera, w jaki sposób odpowiadać na określone działanie użytkownika, np. kliknięcie myszą. Powstał w 1990 r. w CERN w wyniku prac kierowanych przez Tima Berners-Lee. Więcej informacji zob. http://www.w3.org/MarkUp

Hypertext Transfer Protocol (HTTP) - protokół umożliwiający przeglądarkom sieciowym uzyskanie dostępu do plików na dowolnym serwerze WWW.

I

IAFA - zob. Internet Anonymous FTP Archive.

Identyfikator - Element Dublin Core używany dla oznaczenia ciągu lub symbolu, który w sposób unikalny identyfikuje źródło. ang. Identifier

IETF - zob. Internet Engineering Task Force

Internet - Ogólnoświatowa "sieć sieci", które są połączone ze sobą nawzajem, wykorzystując protokół IP, TCP i inne podobne protokoły (UDP, ICMP). Internet pozwala na transfer plików, zdalny dostęp, pocztę elektroniczną i realizację innych usług. W sieci udostępnione są ogromne zasoby, w tym także multimedialne. Skupia tysiące sieci lokalnych, setki miejskich, miliony komputerów i użytkowników na wszystkich kontynentach, wykorzystując różne nośniki informacji - linie telefoniczne, łącza satelitarne, linie radiowe, światłowody, skrętki itp. Dostęp do sieci uzyskuje się poprzez lokalną sieć komputerową, linię dzierżawioną lub łącząc się modemem do lokalnego usługodawcy internetowego. Jest to także społeczność ludzi używających i rozwijających tą sieć.

Internet Anonymous FTP Archive (IAFA) - Format metadanych stworzony dla archiwów anonimowych FTP, zaadaptowany do użytku w projekcie ROADS.

Internet Engineering Task Force (IETF) - Grupa osób fizycznych skupiona w celu rozwiązywania bieżących problemów Internetu, tworzenia i zatwierdzania specyfikacji, odgrywających w społeczności Internetu rolę standardów.

Internet Protocol (IP) - Najważniejszy z protokołów, na którym oparty jest Internet. Pozwala pakietom na przejście wielu sieci po drodze do końcowego celu. Zazwyczaj jest on używany w połączeniu z TCP (Transmission Control Protocol), jako TCP/IP. Każdy komputer działający w tym protokole posiada unikalny 32 bitowy adres. Przydzielaniem adresów IP w europejskiej części Internetu zajmuje się RIPE.

Intranet - Wewnętrzna, wydzielona sieć firmy, oparta na rozwiązaniach Internetu. Sieci intranetowe są wspomagane przez indeksy dokumentów i usługi wyszukiwawcze pozwalające na tworzenie firmowej "bazy wiedzy". Dostęp do zasobów Intranetu jest możliwy tylko z określonych punktów sieci. Najczęściej zasoby intranetowe są separowane od zasobów światowych przez tzw. ściany ogniowe (firewall).

IP - zob. Internet Protocol

J

Java - Zorientowany obiektowo język programowania niezależny od platformy sprzętowej i systemowej.

Język - Element Dublin Core używany dla określenia języka lub języków, w którym przedstawiona jest intelektualna zawartość źródła. ang. Language

Joint Photographic Experts Group (JPEG) - Standard służący kompresji obrazów cyfrowych. Korzyścią ze stosowania JPEG jest to, że wykorzystuje on kompresję dla zmniejszenia plików obrazów, co przyśpiesza ich przesyłanie i oglądanie w World Wide Web. Cechą ujemną są straty na jakości obrazu spowodowane utratą danych podczas kompresji.

JPEG - zob. Joint Photographic Experts Group

K

Klient - Oprogramowanie, które pracuje w imieniu użytkownika dla uzyskania usług z serwera znajdującego się w sieci. ang. Client

Kontrola dostępu - Możliwość selektywnej kontroli dostępności informacji lub możliwości manipulacji informacją, np. na serwerze Web. ang. Access control

Kwalifikator - Coś, co opisuje lub charakteryzuje obiekt. W przypadku Dublin Core atrybuty poprawiające lub uszczegóławiające charakterystykę zawartości elementu. Kwalifikatory muszą spełniać zasadę Dumb-Down. Istnieją dwa rodzaje kwalifikatorów: Schematy kodowania i Kwalifikatory uszczegółowiające elementy. ang. Qualifier

L

Link - hiperłącze; element dokumentu elektronicznego prowadzący do innego fragmentu tego samego dokumentu lub do dokumentu znajdującego się w zupełnie innej lokacji. Jednostka połączeń w hipertekście.

Listserv - Oprogramowanie internetowe automatycznie przetwarzające rozkazy związane z pocztą elektroniczną. Obsługuje m.in. pocztę wysyłaną do i z list dyskusyjnych.

Literał - Literał to wartość każdej danej jednostki metadanych, która może być zarówno hiperlinkiem jak i ciągiem znaków. Metadane powinny zawierać odpowiedni literał, który odzwierciedla podstawową wartość jednostki metadanych. Np. dla wyrażeń creator="Public, John Q." i creator="http://authority.org/public-john-q-1234", wartość pierwszego przedstawiona jest jako literał, podczas gdy drugie zawiera (hipotetyczny) link do danych autorytarnych. Z góry nie jest wiadomo jaka osoba lub aplikacja zostanie odnaleziona na końcu linku, więc metadane te powinny zawierać odpowiedni literał umożliwiający proste wyszukiwanie. ang. Literal.

M

Mapowanie metadanych - zob. Przejście, Tablice przejścia ang. Metadata mapping

MARC - Międzynarodowy standard dla opisów bazy danych dokumentów bibliotecznych, oparty na ISO 2709. Służy wymianie danych bibliograficznych i podobnych informacji w formie maszynowej. Przechowuje on metadane danej pozycji w jednym rekordzie o płaskiej strukturze. Rekord ten zawiera cztery elementy: etykieta rekordu (lider), pola danych kontrolnych, pola stałej długości i pola zmiennej długości.

Metadane - Opisowa informacja o źródle informacyjnym. W przypadku Dublin Core informacja, która wyraża zawartość treściową, prawa autorskie i/lub charakterystyki formalne źródła informacyjnego, w szczególności udostępnianego w sieciach rozległych. ang. Metadata

Metadane administracyjne - Metadane służące do zarządzania i administrowania zasobami informacyjnymi, np. lokalizacja. Zawierają informację o prawach własności i możliwości dostępu a także dane o utworzeniu i przechowywaniu obiektów cyfrowych. ang. Administrative metadata

Metadane opisowe - Metadane ułatwiające identyfikację obiektu cyfrowego. ang. Descriptive metadata

Metadane osadzone w źródle - Metadane, które są tworzone, modyfikowane i przechowywane wewnątrz obiektu, który opisują. ang. Embedded metadata. Zob. też: metadane wyodrębnione.

Metadane strukturalne - Metadane opisujące wewnętrzną strukturę obiektów cyfrowych w celu ułatwienia ich wykorzystania, w tym dla ich wyświetlania i nawigacji. ang. Structural metadata

Metadane wyodrębnione - Metadane które są tworzone, utrzymywane i przechowywane niezależnie od obiektu który opisują. ang. Stand-alone metadata. Zob. też: metadane osadzone w źródle.

Metaindeks - w wyszukiwarkach internetowych indeks wyszukiwarek i wykazów dziedzinowych. Pozwala na prowadzenie jednoczesnego wyszukiwania przy pomocy wielu wyszukiwarek i wykazów dziedzinowych. Odpowiedni dla prostych wyszukiwań. ang. Metaindex

Miejsce i czas - Element Dublin Core używany dla określenia charakterystyk przestrzennych i/lub czasowych treści intelektualnych źródła. Zazwyczaj zawiera on dane o lokalizacji przestrzennej (nazwa miejsca lub współrzędne geograficzne), okresie czasu (nazwa okresu, data lub zakres dat) lub jurysdykcji (nazwa jednostki administracyjnej). ang. Coverage

MIME - zob. Multipurpose Internet Mail Extensions

Multimedia - publikacja zawierająca zintegrowane treści wyrażone przy pomocy różnych mediów, takich jak obrazy, dźwięk i tekst.

Multipurpose Internet Mail Extensions (MIME) - Standard pozwalające na dołączanie plików do internetowej poczty elektronicznej. Dołączony plik może zawierać tekst, grafikę, arkusz kalkulacyjny, zapis dźwięku itp.

N

Nazwa hosta - Adres komputera hosta, na którym znajduje się zdalnie dostępny plik komputerowy. ang. Host name

Netykieta - Słowo pochodzące od słowa "etykieta", służące do określenia odpowiedniego i zgodnego z dobrymi obyczajami zachowania się podczas użytkowania sieciowych systemów komunikacji. ang. Netiquette

O

Obiekt pierwszej klasy - obiekty dostępne w Internecie, tzn. zapisane na jednym lub kilku serwerach, do których dostęp możliwy jest poprzez globalny identyfikator (URI). ang. First-class object

Obiekt typu dokumentu (DLO) - jednostka przypominająca dokument z tego względu, że jest ona zasadniczo tekstowa oraz posiada inne cechy dokumentu, np. komunikat poczty elektronicznej lub arkusz kalkulacyjny. Definicja ta rozszerzona została przez 3 Warsztaty DC w ten sposób, że obejmuje wszelkie źródła informacji które są stałe (tzn. posiadają identyczną zawartość dla wszystkich użytkowników). W takim znaczeniu są to np. teksty, obrazy, filmy czy przedstawienia. ang. Document-like object

OpenURL - Protokół używany w Web służący transmisji metadanych. Zob. też http://library.caltech.edu/openurl/

Opis - Element Dublin Core używany dla opisu w formie tekstu (np. abstraktu, spisu treści) treści źródła. ang. Description

Opis rzeczowy - Element Dublin Core używany dla określenia tematu źródła, słów kluczowych lub fraz opisujących przedmiot lub treść źródła. ang. Subject

Oprogramowanie wyszukiwawcze - Aplikacja komputerowa stworzona dla uproszczenia, wspomożenia i przyśpieszenia procesu wyszukiwania zasobów informacyjnych. ang. Discovery software

P

Persistent Uniform Resource Locator (PURL) - sposób na rozwiązanie problemów dotyczących zmienności URL zaproponowany przez OCLC. PURL pozostaje stały podczas zmian URL. PURL jest tworzony przez administratora Web zarejetrowanego jako "właściel" PURL, który odpowiedzialny jest za bieżące łączenie PURL z aktualnym i funkcjonującym URL. PURL jest formą URL.

PICS - zob. Platform for Internet Content Selection

Platform for Internet Content Selection (PICS) - Protokół umożliwiający ocenę i wybór miejsc w Internecie przy pomocy określonego systemu ocen.

Plik komputerowy - dane i/lub programy kodowane w celu umożliwienia wykonywania manipulacji na nich przez komputer. ang. Computer file

Portable Document Format (PDF) - Format danych opracowany przez firmę Adobe. Wykorzystywany jest w przypadkach, gdy potrzebne jest wierne odtworzenie wyglądu danej publikacji i elementów publikacji elektronicznej, takich jak hipertekstowy spis treści, przypisy, indeks czy też możliwość przeszukiwania. Format powszechnie używany do tworzenia publikacji elektronicznych, np. czasopism elektronicznych.

Portal - Bramka do zasobów Internetu, działająca w ramach Web, często oferująca dodatkowe usługi, takie jak darmowe konta poczty elektronicznej.

Profil aplikacyjny - Schemat metadanych zawierający elementy danych pochodzące z jednej lub więcej przestrzeni nazw, połączone w jeden schemat przez autora profilu i optymalizowane w celu realizacji określonych, lokalnych potrzeb. ang. Application profile

Protokół - Wzajemnie określony zestaw formatów i procedur zarządzających wymianą informacji pomiędzy komputerami różnych rodzajów. ang. Protocol

Przejście - porównanie elementów, semantyki i syntaktyki używanej w jednym schemacie metadanych z używanymi w innym schemacie metadanych dla umożliwienia wymiany metadanych i zapewnienia ich współdziałania. ang. Crosswalk Zob. też Tablice przejścia

Przestrzeń nazw - Abstrakcyjna konstrukcja kojarząca nazwę elementu lub atrybutu z odpowiednim kontekstem. Unikalna nazwa identyfikująca organizację tworzącą schemat XML. Przestrzeń nazw jest identyfikowana poprzez URI (URL lub URN), zawierające nazwę i numer wersji. Np. przestrzeń nazw dla elementów i kwalifikatorów Dublin Core zostanie wyrażona w XML odpowiednio:
xmlns:dc="http://dublincore.org/elements/1.0"
xmlns:dcq="http://dublincore.org/qualifiers/1.0"
W bardziej ogólnym znaczeniu przestrzenią nazw nazwać można każdy zamknięty zestaw nazw. Wówczas przestrzenią nazw jest każdy słownik kontrolowany czy zestaw elementów metadanych, takich jak Dublin Core lub zestaw wszystkich URL dostępnych w danej domenie.
ang. Namespace

PURL - zob. Persistent Uniform Resource Locator

R

RDF - zob. Resource Description Framework

Rejestr metadanych - Publicznie dostępny system zawierający zapisy dotyczące semantyki, struktury i formatów wymiennych dowolnego typu metadanych. Dla zarządzania i obsługi rozwoju i zmian w rejestrze metadanych powoływane są odrębne agencje lub instytucje. Agencje te są odpowiedzialne za politykę dotyczącą zawartości rejestrów i ich funkcjonowania. ang. Metadata registry

Rekord metadanych - Syntaktycznie poprawna reprezentacja informacji opisowej (metadanych) dla źródła informacyjnego. W przypadku Dublin Core reprezentacja elementów Dublin Core które zostały zdefiniowane dla źródła. ang. Metadata record

Relacja - Element Dublin Core używany do wykazania identyfikatora drugiego źródła i jego relacji z pierwszym źródłem. ang. Relation

Request for Comment (RFC) - Request for Comment (RFC) jest notatką dotyczącą Internetu. Notatka ta może dotyczyć dowolnego aspektu przetwarzania i komunikacji komputerowej. Wszystkie dokumenty dotyczące Internetu są publikowane jako RFC. RFC spełniają często rolę nieformalnego standardu. Więcej informacji zob. http://www.isi.edu/rfc-editor/.

Resource Description Framework (RDF) - Podstawowy język służący pisaniu metadanych w sposób niezależny od producenta i aplikacji; również fundacja udostępniająca solidną elastyczną architekturę dla przetwarzania metadanych w Internecie. RDF posiada możliwość wymiany metadanych pomiędzy różnymi zastosowaniami, gdyż pozwala dla każdego zastosowania definiować i używać metadanych które najlepiej odpowiadają jego potrzebom. Więcej informacji zob. http://www.w3.org/RDF/

RFC zob. Request for Comment (RFC)

ROADS - Projekt realizowany w Wlk. Brytanii którego celem jest utworzenie oprogramowania rzeczowego wyszukiwawczego dla zasobów Internetu. Formularze ROADS są formatem metadanych powstałym z rozwinięcia formularzy IAFA. Zob. http://www.ukoln.ac.uk/metadata/roads/

Robot - Oprogramowanie które przeszukuje Web w celu wyszukania, skatalogowania i przedstawienia informacji której poszukiwanie zostało zlecone. Czynności te nie wymagają udziału człowieka. Nazywane także pająkiem, agentem, robakiem itp. ang. Robot (agent, spider, wanderer)

Rozszerzalność - Posiadanie zdolności do rozwoju lub rozciągania w zakresie, obszarze lub rozmiarze. W przypadku Dublin Core jest to zdolność do rozszerzania podstawowego zestawu metadanych o dodatkowe elementy. ang. Extensible

S

Schemat - 1. Systematyczny, uporządkowany projekt lub kombinacja elementów. W przypadku atrybutu etykiety META w HTML, SCHEME jest dowolnym rozpoznanym systemem kodowania użytym do interpretacji znaczenia elementu. ang. Scheme

2. Dokument opisujący słownik XML lub RDF. Dowolny dokument opisujący w sposób sformalizowany język lub parametry języka. ang. Schema

Schemat kodowania - Schemat wspomagający interpretację znaczenia wartości elementu. Schematy takie zawierają słowniki kontrolowane oraz sformalizowane notacje. Wartość wyrażona przez schemat kodowania jest więc jednostką wybraną ze słownika kontrolowanego (np. terminem z tablic klasyfikacji lub zestawem haseł przedmiotowych) lub ciągiem sformatowanym zgodnie ze sformalizowaną notacją. ang. Encoding scheme

Semantyka - Istota lub znaczenie. W przypadku Dublin Core istota lub zamierzone znaczenie pojedynczych elementów metadanych i ich składników. ang. Semantics

Semantyczny Web - Termin użyty przez Tima Berners-Lee który widzi przyszłość Web jako sieć danych, podobną do globalnej bazy danych. Dane w Web posiadają znaczenie w tym sensie, że program komputerowy jest w stanie dowiedzieć się o znaczeniu tych danych wystarczająco wiele, aby je przetwarzać. Elementami semantycznego Web będą semantyka (znaczenie elementów), struktura (organizacja elementów) i syntaktyka (komunikacja). ang. Semantic Web

Serial Item and Contribution Identifier (SICI) - Notacja numeryczna służąca unikalnej identyfikacji wydawnictw ciągłych oraz artykułów bez względu na nośnik na którym są rozpowszechniane (papierowy, elektroniczny, mikroformy).

Serial Line Internet Protocol (SLIP) - Protokół komunikacyjny umożliwiający komunikację komputera z innymi komputerami przy użyciu protokołu TCP/IP i szybkich modemów poprzez linie telefoniczne.

Serwer - Oprogramowanie umożliwiające oferowanie usług przez jeden komputer innemu komputerowi. Inne komputery kontaktują się z programem serwera przy pomocy oprogramowania klienta. Także komputer, na którym uruchamiane jest oprogramowanie serwera nazywany jest "serwerem". ang. Server

SGML - zob. Standard Generalized Markup Language

SICI - zob. Serial Iten and Contribution Identifier

SLIP - zob. Serial Line Internet Protocol

Słownik kontrolowany - Zalecany zestaw terminów używanych konsekwentnie i starannie zdefiniowanych. ang. Controlled vocabulary

Standard Generalized Markup Language (SGML) - uniwersalny język formatowania tekstu. Standard ISO 8879:1986. Informacja w SGML jest ustrukturyzowana podobnie jak baza danych, umożliwiając konwersję pomiędzy różnymi formatami. Zarówno XML jak i późniejsze wersje HTML są odmianami SGML. Więcej informacji zob. http://www.w3.org/SGML/

Stosowana praktyka - Zestaw procesów i funkcji przyjętych jako najlepiej odpowiadający danym warunkom. ang. Best practice

Strona domowa - Dokument hipertekstowy służący jako "wstęp" do usług lub publikacji zainstalowanych w World Wide Web. Jest to zazwyczaj ekran wprowadzający, dostarczający ogólnych informacji o instytucji obsługującej stronę, lub dostępnych publikacjach. Strona domowa zawiera hiperlinki pozwalające na dostęp do określonych dokumentów lub archiwów plików dostępnych w tym miejscu. ang. Home page

Surogat treści - Metadane jako substytut opisywanego źródła. ang. Surrogate content

Syntaktyka - Forma i struktura w obrębie której elementy są łączone. W przypadku Dublin Core forma i struktura określająca sposób w jaki elementy metadanych i ich części składowe są łączone dla utworzenia rekordu metadanych. ang. Syntax

T

Tablice przejścia - Tablice opisujące relacje i odpowiedniki pomiędzy dwoma lub więcej formatami metadanych. Tablice przejścia (nazywane "mapowaniem metadanych" - ang. metadata mapping) ułatwiają możliwość efektywnego wyszukiwania przez wyszukiwarki wielu różnych baz danych, co oznacza, że tablice przejścia ułatwiają współdziałanie. ang. Crosswalk

TCP - zob. Transmission Control Protocol

TEI - zob. Text Encoding Initiative

Text Encoding Initiative (TEI) - Międzynarodowy projekt służący utworzeniu zasad dla tworzenia i wymiany tekstów elektronicznych w zakresie badań naukowych jak również w szerokim zastosowaniu do innych tekstów. W roli TEI DTD występuje SGML Document Type Definition służacy kodowaniu prac tekstowych. Więcej informacji zob. http://www-tei.uic.edu/orgs/tei/info/teij16.html

Telnet - Protokół internetowy służący realizacji usług łączenia ze zdalnym terminalem. Telnet pozwala użytkownikowi łączyć się z jednego miejsca z drugim miejscem i pracować interaktywnie z innym systemem tak jakby terminal użytkownika był połączony bezpośrednio z odległym komputerem.

Transmission Control Protocol (TCP) - Jeden z podstawowych protokołów Internetu (protokół zapewnienia pewności połączeń). Definiuje on komunikację i wymianę danych w rozproszonych sieciach komputerowych, specyfikując format danych, procedury potwierdzeń dotarcia danych, rozróżniania poszczególnych odbiorców i in. Zwykle używany w połączeniu z IP (Internet Protocol) jako TCP/IP.

Turysta cyfrowy - Niedoświadczony użytkownik techniki komputerowej i sieci; w kontekście wyszukiwania informacji osoba nie posiadająca doświadczenia w wyszukiwaniu. ang. Digital tourist

Twórca - (Autor), Element Dublin Core używany dla oznaczenia osób lub organizacji pierwotnie odpowiedzialnych za treści intelektualne źródła. ang. Creator

Typ - Element Dublin Core używany do określenia kategorii treści źródła. Element ten zawiera terminy opisujące ogólne kategorie, funkcje lub poziom szczegółowości treści. Zaleca się pobieranie wartości ze słownika kontrolowanego. ang. Type

Tytuł - Element Dublin Core używany do określenia nazwy nadanej źródłu. Najczęściej tytuł jest nazwą pod którą źródło jest formalnie znane. ang. Title

U

Unicode - Unicode dotyczy uniwersalnego schematu kodowania utworzonego dla umożliwienia wymiany, przetwarzania i wyświetlania tekstów w podstawowych językach światowych, jak również wielu pism historycznych. Unicode ułatwia pracę w wielojęzycznej społeczności światowej przez umożliwienie używania przez komputery jednego języka do porozumiewania się z komputerami używających różnych języków.

Uniform Resource Identifier (URI) - Syntaktyka dla wszystkich nazw/adresów które dotyczą zasobów World Wide Web. Informacje o adresowaniu w Internecie zob. http://www.w3.org/Addressing/addressing.html

Uniform Resource Locator (URL) - Technika służąca określeniu nazwy i lokalizacji zasobów Internetu. URL określa nazwę i typ źródła, jak również komputer, urządzenie i ścieżkę gdzie źródło może być dostępne. Zawiera cztery części: typ protokołu, nazwa maszyny, ścieżka dostępu i nazwa pliku. Informacje o adresowaniu w Internecie zob. http://www.w3.org/Addressing/addressing.html

Uniform Resource Name (URN) - URI (nazwa i adres obiektu w Internecie) które ma pewne zabezpieczenie trwałości, poza zwykłym powiązaniem z domeną Internetową i nazwą hosta. Informacje o adresowaniu w Internecie zob. http://www.w3.org/Addressing/addressing.html

Uprzedmiotowienie - Identyfikowalne wystąpienie lub sytuacja dotyczące czegoś; w przypadku Dublin Core określone wystąpienie źródła informacyjnego. ang. Instantiation

URI - zob. Uniform Resource Identifier (URI)

URL - zob. Uniform Resource Locator (URL)

URN - zob. Uniform Resource Name (URN)

USMARC - zob. MARC

Uszczegółowienie elementu - Zawężenie lub uściślenie znaczenia elementu przy użyciu kwalifikatorów. ang. Element refinement

V

Vcard - Standard służący przechowywaniu informacji o osobach lub instytucjach.

W

Warwick Framework - Architektura dla wymiany pakietów lub "kontenerów" metadanych powstałych w agregacji pakietów metadanych; zaprojektowany dla realizacji potrzeby wymiany danych pomiędzy rywalizującymi, zazębiającymi się i uzupełniającymi się modelami metadanych.

Własność - Element Dublin Core używany dla wprowadzenia powiązania z danymi o prawach autorskich, określeniu własności intelektualnych, lub dla prowadzenia usług dostarczania informacji o warunkach dostępu do źródła. ang. Rights

World Wide Web (WWW) - System hipertekstowy, multimedialny i sieciowy służący dla lokalizacji i dostępu do zasobów Internetu, który prezentuje użytkownikowi materiały w formie wzajemnie połączonych dokumentów (które mogą być tekstami, obrazami i cyfrowymi zapisami dźwięku), wyszukiwane przy pomocy wyszukiwarek Web. Powstał w początku lat 90 w CERN (http://www.cern.ch).

World Wide Web Consortium (W3C) - W3C jest międzynarodowym konsorcjum przemysłowym utworzonym w październiku 1994 r. dla wydobycia z World Wide Web jego pełnych możliwości przez stworzenie wspólnych protokołów które wspierają jego rozwój i zapewniają współdziałanie. Dodatkowe informacje zob. http://www.w3.org/Consortium/

Współdziałanie - Termin o szerokim zakresie, oznaczający możliwość efektywnej współpracy rozproszonych baz danych, komputerów, sieci, systemów operacyjnych i zasobów Internetowych, która pozwala na oferowanie użytkownikom możliwości dostępu, przeszukiwania, przeglądania i wymiany wielu zasobów jednocześnie za pośrednictwem pojedynczego interfejsu. ang. Interoperability

Współtwórca - Element Dublin Core używany dla wyróżnienia osób lub organizacji mające charakter uzupełniający dla elementu TWÓRCA, którzy posiadają znaczący wkład intelektualny w powstanie źródła. ang. Contributor

WWW - zob. World Wide Web (WWW)

Wydawca - Element Dublin Core używany dla określenia jednostki odpowiedzialnej za udostępnienie źródła w jego obecnej postaci. ang. Publisher

Wykaz dziedzinowy - Jedna z metod udostępniania informacji w Internecie. Wykazy dziedzinowe tworzone są przez ludzi (inaczej niż w przypadku wyszukiwarek obsługiwanych przez roboty), stąd informacja którą zawierają limitowana jest możliwościami ludzi. Cechą dodatnią jest to, że ponieważ treści są tworzone przez ludzi, możliwa jest różnego rodzaju kontrola jakości i poprawności. ang. Subject directory

Wyszukiwarka - Oprogramowanie zdolne do przekazania danych o informacji relewantnej w odpowiedzi na zapytanie. Wyszukiwarka składa się z trzech części: 1. robota który odwiedza wszystkie strony w każdym miejscu Web które mają być przeszukane i czyta je, korzystając z hiperlinków dla odszukania kolejnych stron, 2. programu tworzącego wielki indeks (zwany też "katalogiem") z przeczytanych stron, 3. programu odbierającego zapytanie wyszukiwawcze, porównującego je z indeksem i przedstawiającego wyniki do użytkownika. ang. Search engine

X

XML - zob. Extensible Markup Language (XML)

Z

Zasada 1:1 - Zasada wg której związane ze sobą, ale koncepcyjnie różne jednostki (np. malowidło i jego obraz cyfrowy) opisywane są przez odrębne rekordy metadanych. ang. 1:1 principle

Zasada Dumb-down - Zasada służąca stosowaniu kwalifikatorów Dublin Core, określająca że kwalifikatory mogą uszczegółowiać ale nie rozszerzać znaczenie elementu dla którego je zastosowano. Dzięki temu pominięcie kwalifikatora może spowodować zmniejszenie trafności, ale wyniki wyszukiwania nadal są użyteczne. ang. Dumb-down principle

Zasoby informacyjne - Każda jednostka, elektroniczna lub inna zdolna do przekazywania lub wspomagania intelektu lub wiedzy, np. książka, pismo, obraz, rzeźba, baza danych, osoba. ang. Information resources

Zasoby online - Dokumenty elektroniczne identyfikowalne przy pomocy metadanych, zapisane w formie czytelnej dla maszyny na elektronicznym nośniku maszynowym, dostępne online. Np. Strony Web. ang. Online resource

Zasoby sieciowe - Obiekty które dostępne są elektronicznie poprzez sieć.

Zdalny dostęp (do plików) - Wykorzystanie plików komputerowych poprzez urządzenia wejścia/wyjścia połączone elektronicznie z odległym komputerem. Do jego realizacji niezbędne są urządzenia komunikacyjne, oprogramowanie komunikacyjne oraz łącza, np. linie telefoniczne. ang. Remote access

Zestaw elementów - Segmenty informacji rekodu metadanych, łącznie nazywane też semantyką lub treścią. ang. Element set

Z39.50 - Protokół transferu informacji bibliograficznej w sieciach komputerowych. Umożliwia wyszukiwanie (zwykle zdalne) baz danych o zróżnicowanej strukturze danych i ich wyświetlanie. Najczęściej używany do wyszukiwania rekordów bibliograficznych.

Ź

Źródło - Element Dublin Core używany dla określenia informacji o innym źródle z którego bieżące źródło pochodzi. Dane źródło może być samodzielną całością lub częścią innego źródła. ang. Source

Źródło informacji - Dowolna jednostka, elektroniczna lub inna, zdolna do przenoszenia lub wspomagania treści intelektualnych lub wiedzy. Np. książka, obraz, pismo, rzeźba, baza danych, osoba. ang. Information resource. Zob też DLO

Źródło informacji elektronicznej - Źródło informacji które jest wykorzystywane w formacie elektronicznym lub komputerowym przez co może być dostępne i wyszukiwane poprzez sieci lub inne technologie elektronicznego przetwarzania danych (np. CD-ROM). ang. Electronic information resource

 

Wykorzystane źródła:

1. Berners-Lee Tim: Glossary. http://www.w3.org/People/Berners-Lee/Weaving/glossary.html

2. Day Michael, Powell Andy: Metadata glossary. http://www.ukoln.ac.uk/metadata/glossary/intro.html

3. Dublin Core Metadata Glossary. http://library.csun.edu/mwoodley/dublincoreglossary.html

4. Glossary of common Computing and Internet terminology. http://www.eevl.ac.uk/vts/elec/glossary.htm

5. Słownik terminów. W: Zieliński Grzegorz: XML : Rozszerzalny język znakowań. Warszawa SBP 2000, 93 s. Propozycje i Materiały Nr 41.

6. Śliwińska Elwira: Słownik terminów internetowych. http://www.uwb.edu.pl/home/Internet/Slow_ter_inter.htm

7. Woodley Mary, Clement Gail, Winn Pete: Glossary. http://dublincore.org/documents/2001/04/12/usageguide/glossary.shtml